بدون مقصد باشد . آنها در جواب مىگويند ما بىنظمىهايى در طبيعت ، هم حالا و هم در طول تاريخ ديده‌ايم و از مجموعهء ميلياردها قرن كه از عمر زمين و كائنات و عالم گذشته ، وضع موجود به وجود آمده كه قبول داريم نظامى دارد ولى اين ناشى از آن است كه تعداد دفعات آزمايش خيلى زياد است ( مثال ماشين تحرير و شخص بىسواد و تايپ شعر سعدى ) . مىگويد ماشين تحرير زنندهء بىسواد طبيعت ميلياردها قرن است كه دارد ماشين مىزند ، خوب « بنى آدم اعضاى يكديگرند . . . » در آمده است و چون تعداد آزمايش خيلى زياد است ، احتمال وجود اين نظام محال نيست . اما جواب اين را علم داد و آن اينكه ثابت كرد اين حسابها از لحاظ عدد و رياضى غلط است . ما قبول داريم كه اگر تعداد آزمايش زياد شود حوادث نادر الوقوع هم وقوع پيدا مىكنند . اما ببينيم چقدر بايد اين آزمايش زياد باشد . طول عمر زمين را حساب كرده‌اند دويست ميليون قرن است . دويست ميليون قرن را به روز و ساعت تبديل مىكنيم ، يك عددى مىشود معادل 13 10 X 2 ، يعنى اگر اين حوادث مختلفى كه اتفاق افتاده و بعد از بين رفته تا به وضع موجود منتهى شده ، هر ساعتى هم يك‌دفعه اتفاق افتاده بود تعداد آزمايش از ابتداى پيدايش زمين مىشد 13 10 * 2 ، در حالى كه يكى از موجوداتى كه روى زمين هست ، اگر بخواهيم عدد احتمالى وقوع اين حالتش را در بياوريم مىبينيم يك رقمى مىشود كه ابدا با اين قابل قياس نيست . احتمال اينكه ياخته‌هاى بدن يك موجود زنده بر حسب تصادف پهلوى هم قرار مىگرفتند تا تصادفا يكى شان چشم را با اين خواص درست مىكرد ، يكىشان مو را با اين خواص درست مىكرد ، يكىشان ناخن . . . مساوى است با فاكتوريل تعداد ياخته‌هاى بدن و اين عدد سرسام‌آور است و هيچ با عدد 13 10 X 2 قابل قياس نيست و اين احتمال بسيار ضعيف است . حالا اگر اين موجود زنده را با افلاك و كائنات و ارتباطشان را با همديگر در نظر بگيريم و بخواهيم عدد احتمال آن را به دست آوريم ، هيچ قابل قياس نيست . استاد : اينكه ايشان از اوّل شروع كردند راجع به اينكه اصل علّيت يك مطلب است ، اصل دترمينيسم مطلب ديگرى است ، و آن چيزى كه همه قبول دارند علّيت است و آن چيزى كه مورد اختلاف الهيون و ماديون است دترمينيسم است يعنى اينكه علل يكسان معلول يكسان به وجود آورد و معلولهاى يكسان هميشه ناشى از علل يكسان هستند ، اين جهت مورد اختلاف الهيون و ماديون است ، اين طور نيست . ما يك قدم هم در اين جهت از آنچه كه ماديون مىگويند جلوتر مىرويم . اينكه اصل علّيت